जागतिक पुस्तक दिन - माझे अनुभव (२०१७)

माझ्या १० वी पर्यंत मी आणि माझे आई बाबा सर्वांना सांगायचो की मला पुस्तकं वाचायला आवडत नाहीत. मी तर तोंड वर करून (मोठ्या अभिमानानी) सांगायचो. क्रमिक पुस्तकं सक्तीने वाचावीच लागतात म्हणून पर्याय नव्हता. पण बाकी अवांतर म्हणावं असं मी काहीही वाचलं नव्हतं. आजोबांची धार्मिक पुस्तकं घरी होती मात्र, पण त्यांना हात लावण्याचं माझं काही धाडस झालं नाही. आई-बाबांना सुहास शिरवळकर, बाबा कदम, गो.नी.दा., व्यंकटेश माडगुळकर वगैरे वाचायची ‘आवड’ होती. परंतु ते ग्रंथालयातून आणून वाचायचे. त्यामुळे घरी संग्रही फार पुस्तके नव्हती. सांगलीचे संभाजी भिडे गुरुजी यांनी बाबासाहेब पुरंदरे यांनी लिहिलेल्या ‘राजा शिवछत्रपती’ या ग्रंथाची जनावृत्ती काढून महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात ते शिवचरित्र नेलं. त्या ‘जनआवृत्तीच्या’ २ प्रती माझ्या घरी होत्या. मला आठवतय एकदा पाचवीत किंवा सहावीत मी ते वाचायला सुरवात केली आणि पुन्हा ठेवून दिलं. पण नंतर अनेकदा त्या पुस्तकात प्रसंगानुरूप जेष्ठ चित्रकार ‘दिनानाथ दलाल’ यांनी चित्र काढलेली आहेत. ती अनेकदा मी बघत असे. त्या चित्रांच्या खाली मराठी, संस्कृतमध्ये एक एक ओळ आहे, त्या सुद्धा माझ्या पाठ झाल्या होत्या. अनेकदा रात्री मी भारावून जाऊन ती चित्र बघत असे, आई बाबा झोपून जात आणि मी चित्र बघत आणि ‘त्या’ ओळी वाचत बसलेला असे. त्यामध्ये किती वेळ जातो हे लक्षात येत नसे. माझा आवांतर वाचनाचा तो पहिला अनुभव. पण त्याच्याशिवाय मी काही वाचत नसे. आईचा खूप आग्रह असायचा की वाचलं पाहिजे, पण माझा नाही.

१० वीची परीक्षा झाली. आठवी-नववी मध्ये मी NCC मध्ये होतो, त्यामुळे पुढे जाऊन NDA मध्ये जायचं असं माझं स्वप्न होतं. त्याचा जबरदस्त अभ्यास करायचा असतो. खरं म्हणजे NDA १२वी नंतर असते. पण NDA च्या परीक्षेची तयारी करून घेणारी एक संस्था नाशिकला आहे, ‘सर्व्हिस प्रिपरेटरी इन्स्टिट्यूट’ त्याची एक परीक्षा १०वी नंतर असते. त्याचा अभ्यास करायला मी माझ्या आत्याकडे ठाण्याला गेलेलो. त्यावेळी माझा मोठा आत्येभाऊ संघ लोकसेवा आयोगाच्या परीक्षेची तयारी करत होता. तो एक दिवस मला आठवतो आहे. त्या दिवशी रात्री अंथरुणावर पडून तो माझ्याशी बोलत होता. तो त्याची स्वप्न माला सांगत होता. त्याची इच्छा होती की आपण पाच भावंडानी मिळून भविष्यात ‘स्वातंत्र्यवीर सावरकरांच्या’ नावानी एक शिष्यवृत्ती सुरु करायची. ती शिष्यवृत्ती केवळ ब्राह्मणेतरांना असेल. याचं कारण आज ब्राह्मणेतरांमध्ये सावरकरांबद्दल खूप राग आहे. या महान क्रांतिकारकाबद्दल खूप अप्रीती आहे, ती दूर करायची असेल तर ब्राह्मणेतरांना ‘सावरकरांच्याच’ नावाने शिष्यवृत्ती द्यायची, म्हणजे त्यांच्या मनात असलेला सावरकरांविषयीचा द्वेष कमी होईल. त्याचंप्रमाणे एक अभ्यासिका सुरु करायची. किमान ५००  ब्राह्मणेतर मुलं एकावेळेला अभ्यास करू शकतील अशी प्रशस्त. दादा मला सांगत होता की ब्राह्मणेतरांना शिक्षणाच्या संधी आपण द्यायच्या त्या ‘सावरकरांच्या’ नावानी. दादा आणि मी त्यारात्री खूप वेळ बोलत होतो, तो ज्या तळमळीने बोलत होता त्यानी मी हलून गेलो. ‘सावरकर’ म्हणजे काय आहे, हे मला माहिती नव्हतं तोपर्यंत. केवळ समुद्रात मारलेली उडी, ‘सागरा प्राण तळमळला’ याच्या पलीकडे मला सावरकर माहिती नव्हते. दादाच्या संग्रही बरीच पुस्तकं होती. बरीचशी इंग्लिश होती. पण त्यामध्ये मला एक सावरकरांचं चरित्र सापडलं. ते लिहिलं होतं ‘धनंजय कीर’ यांनी. ते मी वाचायला सुरवात केली. पण एका विशिष्ट परीक्षेच्या अभ्यासाला मी गेलेलो असल्यामुळे दादाला ते ‘अवांतर’ वाचन आवडत नव्हतं. म्हणू मी लपवून वाचू लागलो. आणि सातशे पेक्षा जास्त पानांचे ते चरित्र मी ५ दिवसात वाचून काढल. दादा रात्री झोपला की मी उठून ते वाचत असे. दादाच्या बोलण्याचा तो परिणाम होता. खरं तर त्यामुळेच मला वाचनाची गोडी लागली. ती परीक्षा माझी ५ मार्कांनी राहिली. पण मी वाचनाची आवड मात्र घेऊन आलो.

पुन्हा पुण्यात आल्यावर मी ‘राजा शिवछत्रपती’, ‘श्रीमान योगी’, ‘पानिपत’, ‘महानायक’, ‘संभाजी’, ‘माझे सत्याचे प्रयोग’, कान्होजी अंग्रे’, ‘द ब्रेडविनर’, ‘परवाना’, ‘शौझिया’, ‘चेतन भगतची सर्व’, ‘शहेनशहा’, ‘चंद्रमुखी’, ‘राऊ’, ‘स्वामी’, ‘छावा’, ‘झुंज’, ‘बनगरवाडी’, ‘मिशन काश्मीर’, ‘पांगिरा’, ‘आय डेअर’, ‘दुर्गभ्रमणगाथा’, ‘शाळा’, वाघरू आणि त्या तिथे रुखातळी’, ‘रारंग ढांग’, ‘पु.ल. देशपांडे यांची सर्व’ ‘वी.ग. कानिटकर यांनी सर्व’ इतकी पुस्तकं साधारण ६ महिन्यात वाचून काढली. मध्ये मध्ये सुहास शिरवळकर, व.पु हे होतेच. ही सर्व पुस्तकं मला सहज उपलब्ध होणारी होती. जवळ एक लायब्ररी होती. तीचं सभासदत्व घेऊन टाकलं. (तिथे एक सुंदर मुलगी काम करायची, तिच्यावर लाईन मारता यावी म्हणून तर मी सारखा तिथे जायचो आणि नवीन पुस्तकं घेऊन यायचो. अर्थात ते पूर्ण करायची वाचून). तेव्हा माझा १० वीचा ‘निकाल’ लागला. आणि ११ वी ला ‘सायन्स’ला मी प्रवेश घेतला. तो प्रवेश घेताना माझ्या गाठीशी इतकी पुस्तकं वाचून झालेली होती. ११-१२ वी च्या वर्षात कॉलेजमध्ये लक्ष लागावं असं काहीही नव्हतं. ‘कॉलेज लाइफ सारख्या’ अंधश्रद्धांनाही तिथे जागा नव्हती. मित्रसुद्धा फारसे कोणी नव्हते. जे होते त्यांची विश्व वेगळी होती. आणि मी वेगळ्याच विश्वात होतो. मग मन गुंताव्ण्यासाठी मी अजून वाचायला लागलो. त्या कॉलेजच्या दोन वर्षात मात्र मी खूप वाचलं.

प्रा. शिवाजीराव भोसले यांची व्याख्यानं ऐकली, राम शेवाळकर यांची व्याख्यानं ऐकली. ती जवळजवळ पाठ झाली, इतक्यावेळा ऐकली. अविनाश धर्माधिकारीयांनी व्याख्यानं तर खूप वेळा ऐकली. ऐकल्यामुळे वाचनाचं सुद्धा विश्व खूप वाढतं. वक्ते त्यांनी वाचलेली पुस्तकं सांगतात, त्यातले संदर्भ देतात. शिवाजीराव भोसले यांच्या ‘विवेकानंद’ यांच्यावरील व्याख्यानात त्यांनी त्यांच्या आयुष्यातील एक प्रसंग सांगितला आहे. ते (म्हणजे भोसले) स.प. महाविद्यालयात ‘तत्त्वज्ञान’ हा विषय शिकायला होते. त्यांना ‘तत्त्वज्ञान’ हा विषय प्रा. सोनोपंत दांडेकर शिकवायला होते. सोनोपंत दांडेकरांनी पहिल्याच तासाला सांगितलं की ‘तत्त्वज्ञान हा विषय जर तुम्हाला खऱ्या अर्थाने अभ्यासायचा असेल तर केवळ प्रस्थावना म्हणून तुम्ही समग्र विवेकानंद वाचलं पाहिजे’. ‘समग्र विवेकानंद’ म्हणजे मराठीमध्ये १० खंड आहेत. विवेकानंदांचं सर्व साहित्य त्या १० खंडात आहे. तोपर्यंत मी माझा माझा ग्रंथ संग्रह सुरु केला होता. आणि आता मला ते ‘समग्र विवेकानंद’ हवं होतं. तर माझ्या वाढदिवसाला माझ्या मावशीने ते समग्र विवेकानंद मला गिफ्ट म्हणून दिले. अविनाश धर्माधिकारी सरांच्या ‘शाहू राजांवरील’ व्याख्यानात सरांनी मराठ्यांच्या इतिहासाचे वर्णन केले आहे. त्यामध्ये भारताचा इतिहास पहिल्यांदा कोणी लिहिला हे सांगताना सर सांगतात की सर्व ब्रिटीश अधिकारी आपल्या जबाबदारीवर इतिहास संशोधनाचे काम करत होते. मराठ्यांचा एकमेव समग्र इतिहास लिहिणारे भारतीय म्हणजे ‘रियासतकार गो.स. सरदेसाई’ त्यांनी ‘मराठी रियासत’, ब्रिटीश रियासत’ आणि ‘मुसलमानी रियासत’ असे मिळून १२ खंड लिहिले आहेत. सर सांगितलेल्या कादंबऱ्यांमध्ये अनेक कादंबऱ्यांच्या शेवटी संदर्भ ग्रंथ दिले आहेत. त्यात मी पहिल्यांदा ‘इतिहासाचार्य राजवाडे’ याचं नाव वाचलं. त्यांनी मराठ्यांच्या इतिहासाची साधने म्हणून २२ पेक्षा जास्त खंड प्रकाशित केले आहेत. त्या संदर्भ ग्रंथांमध्ये सेतू माधवराव पगडी, नरहर कुरुंदकर, ग.ह. खरे, व.सी. बेंद्रे वगैरे नावं मी ऐकली. एक पुस्तकं वाचताना आपल्याला त्याच्या पुढची किमान १०-१५ पुस्तकं दिसत असतात. त्या एका पुस्तकानी पुढची ‘वाचायची’ लिस्ट तयार होते असा माझा अनुभव आहे.

सुरवातीचे माझे वाचन बहुदा कादंबरी, कथा, कविता, निबंध या स्वरूपाचे होते. त्यातून केवळ वाचनाची सवय लागली. पण डिग्रीच्या पहिल्यावर्षी माझा जेव्हा ‘स्पर्धा परीक्षेची तयारी’ करणाऱ्या मुलांशी संपर्क आला तेव्हा लक्षात आलं, आपण जे काही वाचलं आहे, त्याचा इथे काहीच उपयोग दिसत नाही. पण वाचनाची आवड होती, हा एक प्लस पॉईंट होता. मग ‘ललित’ वाचन थोडं मागं पडलं. आता जास्तीत जास्त माहिती मिळवण्यासाठी वाचायचं होतं, आता विचार कसा करायचा हे शिकण्यासाठी वाचायचं होतं. आता अभ्यास कसा करायचा हे शिकण्यासाठी वाचायचं होतं. साहजिकच वाचनाचे विषय बदलतात. माझे दोन मित्र आणि मी तिघे जण एकाच वेळी ‘भारताच्या फाळणीचा’ अभ्यास करत होतो. त्यासाठी ‘वि.ग. कानिटकर’ यांनी लिहिलेलं ‘फाळणी : युगांतापूर्वीचा काळोख’ हे आम्ही वाचलं. त्याचवेळी शेषराव मोरे यांचा ‘अखंड भारत का नाकारला?’ हा ग्रंथही प्रकाशित झाला होता, आणि त्याचं त्यावेळी वसंत व्याख्यानमालेत ‘फाळणी’ या विषयावर व्याख्यानं सुद्धा झालं होतं. फाळणी बद्दलचा एक नवीन विचार आम्हाला काळात होता. त्यापूर्वी मोरे यांची ‘सावरकरांवरील’ दोन पुस्तकं आम्ही त्यांना फोन करून मागवून घेतली होती. (आता त्या दोन्ही पुस्तकांच्या संक्षिप्त आवृत्या उपलब्ध आहे, म्हणून मूळ आवृत्ती मिळावी म्हणून त्यांच्याशी फोन करून आम्ही बोललो होतो) ‘अखंड भारत...’ वाचण्यापूर्वी ती सावरकरांवरील दोन्ही मूळ पुस्तकं आम्ही वाचली होती. त्याबरोबर फाळणीशी संबंधित अजून काही पुस्तकं मी वाचत होतो. दिवाळीच्या सुट्टीमध्ये मी नांदेडला माझ्या मित्राकडे गेलो होतो. त्यावेळी शेषराव मोरे सर नांदेड मध्ये होते. आम्ही त्यांना भेटलो. ‘अखंड भारत का नाकारला?’ हा संपूर्ण ग्रंथ त्यांनी आम्हाला समजावून सांगितला. ‘पानिपत, १८७५ चा लढा, काँग्रेसची स्थापना, अलिगढ विद्यापीठ’ वगैरे सर्व त्यांनी आम्हाला समजावून सांगितलं. आम्ही त्यांच्या घरी तीन तासापेक्षा जास्त वेळ होतो तेव्हा. त्यानंतर पुण्याला आल्यावर मी दीड दिवसात सातशे पेक्षा जास्त पानांचा हा ‘अखंड भारत का नाकारला?’ हे ग्रंथ वाचून काढला. दोन दिवसापूर्वी प्रत्यक्ष लेखाकडून ते सर्व आम्ही ऐकलं होतं.

नांदेडची ती ट्रीप ही माझ्यासाठी खूप महत्वाची होती. त्या ट्रीप वरून परत आल्यानंतर मी एका आठवड्यात ‘महात्मा फुले’ याचं ‘धनंजय कीर’ यांनी लिहिलेलं चरित्र, ‘अखंड भारत का नाकारला?’, सावरकरांचे ‘हिंदुत्व’, आणि व्यंकटेश माडगुळकर याचं ‘नागझिरा’ अशी चार पुस्तकं वाचली होती. तो ‘मोरे सरांचा’ प्रभाव होता. त्या पहिल्या भेटीमध्ये एखाद्या विषयाचा अभ्यास कसा करायचा असतो हे मला लक्षात आलं. म्हणजे मी पाहिलं. अखंड भारत का नाकारला? हा ग्रंथ लिहिण्यासाठी मोरे सरांनी साडेतीनशे पेक्षा जास्त ग्रंथ वाचले आहेत. एकेका वाक्याला ते दहा-बारा पुरावे देतात. त्यांनी आम्हाला सांगितलं की, ‘आपण विवेकानंद नाही की एका वाचनात पुस्तकं कळेल. मी एक पुस्तकं किमान तीन वेळा वाचतो. त्यानंतरच तुम्हाला between the lines कळायला लागतात.’ मग नांदेडहून पुण्याला आल्यावर मोरेसरांची सर्व पुस्तकं मी महिन्याभरात वाचून काढली. त्यामध्ये एकाला दहा नव्हे एकाला शंभर पुढची पुस्तकं कळत होती. मोरेसरांकडून पु.ग. सहस्त्रबुद्धे आणि नरहर कुरुंदकर ही नावं मी ऐकली. हे दोघेही आधुनिक महाराष्ट्राचे वैचारिक गुरु म्हणता येतील. कुरुंदकर अनेक कारणानी प्रसिद्धीमध्ये राहिले, त्यामानाने सहस्त्रबुद्धे हे महाराष्ट्रात तितके प्रसिद्ध नाहीत. पण कोणत्याही गोष्टीचा विचार कसा करायचा असतो हे या लोकांनीच महाराष्ट्राला शिकवलं आहे. खर म्हणजे जागतिक पातळीची बुद्धिमत्ता आणि व्यासंग या तिघांचाही आहे, पण तिघांनीही मुख्यतः लेखन मराठीतून केलं. कुरुंदकर यांच्याबरोबर श्री.म. माटे हे आले. या सर्वांचे उपलब्ध सर्व साहित्य वाचल्यानंतर आपण पाण्यात जास्तच खोल जाऊ लागतो.

निनाद बेडेकर यांच्याशी आमचे चांगेल संबंध होते. मी अनेकदा त्यांच्या घरी त्यांना भेटायला गेलेलो आहे. तो माणूस म्हणजे चालता बोलता ज्ञानकोश होता. अनेक भाषांमध्ये पारंगत, इतिहासतज्ञ तर आहेतच. पण लावणीचा इतिहास, मराठी ललित साहित्याचा जबरदस्त अभ्यास. मराठी भाषेचा अभ्यास. ज्ञानेश्वरी, गीता यांचा जबरदस्त अभ्यास त्यांचा होता. आपलं खूप मोठं दुर्दैव आहे की ते आता आपल्यात नाहीत, आणि त्यांनी त्यांच्याकडे ‘मराठ्यांच्या इतिहासावर’ असलेल्या जबरदस्त माहितीचा उपयोग करून काहीही लिहून ठेवलं नाही. आता त्याची भाषणेच फक्त उपलब्ध आहेत. पण त्यांच्याकडून ‘बाळशास्त्री हरदास’, ‘आचार्य अत्रे’ यांच्या अनेक गोष्टी आम्ही ऐकल्या. कवी भूषणाचे छंद ऐकले. त्यांच्या डोक्यात ‘शिवाजी राजांच्या व्यवस्थापन कौशल्यावर’ लिहायचे मनात होते. शिवाजी महाराज आग्र्याहून सुटल्यानंतर पुण्याला पोचेपर्यंतच्या काळाचे काही दुर्मिळ ‘कागद’, काही पत्र त्यांना मिळाली होती. त्याच्या आधारावर एक कादंबरी लिहायचे त्याच्या मनात होते. पण ते राहूनच गेलं.

शिवाजीराव भोसले यांच्या एका व्याख्यानात ‘चांगली पुस्तकं विकत घेण्याची सवय चांगली असते’ असं एक वाक्य आहे. तेवढं मी श्रद्धेनी जपतो आहे. आज माझ्या वैयक्तिक संग्रहात १५०० च्या वर पुस्तके आहेत. आणि पुढच्या किमान तीनशे पुस्तकांची नावं तयार आहेत, की पैसे मिळाले की विकत आणायची. कोणतं एक पुस्तकं मला सर्वात जास्त आवडलं असं सांगता येत नाही. खूप विचार करूनही एक सांगता येत नाही.

मी मुद्दाम काही पुस्तकांबद्दल सांगणार आहे. ती माझी अनेकदा वाचून झाली आहेत, पुढेही मी अनेकदा वाचू शकतो. त्यामध्ये गो.नी दांडेकर यांची अनेक आहेत. पण ‘स्मरणगाथा’ ‘दुर्गभ्रमणगाथा’, ‘कुणा एकाची भ्रमणगाथा’ ही दांडेकरांची आहेत. एखादामाणूस गडकिल्ल्यांवर प्रेम करतो म्हणजे नक्की काय करतो? त्याची या भूमीवर श्रद्धा आहे म्हणजे काय आहे? किल्ले कसे फिरायचे असतात, काय बघायचं असतं? ‘दुर्गभ्रमणगाथा’ वाचा म्हणजे कळेल. कारण जे काय म्हणायचं आहे ते त्यांनी त्यामध्ये म्हणून ठेवलंय. त्याच्याउपर आपण काही म्हणू नये हेच चांगलं. श्री.ना. पेंडसे याचं ‘तुंबाडचे खोत हे आहे. तुंबाड या गावात खोतकी ही पद्धत सुरु झाली, ती ४ पिढ्यांपूर्वी. एक कर्तृत्ववान माणूस ‘खोत’ कुटुंबात निर्माण होतो आणि पुढे फक्त वाताहत. शिवाजी राजांनी एका ब्राह्मणाला दान म्हणून ते गाव दिलेलं असतं इथपासून त्या घरातील एका माणसावर गणाधी हत्येचा आरोप होतो इथपर्यंत या कादंबरीचा काळ आहे. कादंबरी दोन खंडात आहेत. आणि ‘तुंबाड’ या नावाशिवाय सर्व काल्पनिक आहे. ४-५ पिढ्या लेखकानी आपल्या प्रतिभेतून उभ्या केल्या आहेत. शंभर पेक्षा जास्त पत्र यामध्ये आहेत. आणि काळाचा प्रचंड पट आपल्यासमोर उभा राहतो. ‘तुंबाडचे खोत’ जागतिक कीर्तीची कादंबरी आहे.   नरहर कुरुंदकर यांनी मनुस्मृतीवर लिहिलेलं पुस्तकं आहे. हिंदू धर्माचा कंटाळा येऊन आणि जातीव्यवस्थेबद्दलचा राग म्हणून डॉ. आंबेडकर यांनी महाड येथे मनुस्मृतीचे दहन केले, असा माझा समज होता. पण राग पाच हजार वर्षाच्या परंपरेबद्दल नसून, आज त्या धर्माच्या नावानी अनेक जण त्या अस्पृश्यतेचं समर्थन करतात. त्याला विरोध म्हणून पाच हजार वर्षाचे प्रतिक असलेलं एक धार्मिक पुस्तक जाळलं, असा नवीनच निष्कर्ष कुरुंदकरांनी मांडला. अर्थात तो मांडताना त्याच्या मागचा प्रचंड व्यासंग सहज लक्षात येतो. व्यंकटेश माडगुळकर यांची बनगरवाडी आहे. विवेकानंदांचे ‘आदर्श शिक्षण’ अविनाश धर्माधिकारी यांची ‘अस्वस्थ दशकाची डायरी’ आहे. तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी यांनी केलेली ‘हिंदुधर्म समीक्षा’ आहे. अर्थात ‘राजा शिवछत्रपती’ आहे.

हल्ली माझी अवस्था पैसे नसलेल्या बेवड्यासारखी झाली आहे, खूप पुस्तकं विकत घ्यायची आहेत (बेवडा – खूप दारू प्यायची आहे पण पैसे नाहीत) पण एकदम ते उपलब्ध होत नाहीत.  

मला लोकांच्या व्यासंगाचं कौतुक आहे. घरात पुस्तकांची संख्या किती आहे यावरून घराचं शहाणपण मी ओळखतो असं आमचे सर म्हणायचे. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल घटना लिहिली, मनुस्मृती जाळली, इस्लामची चिकित्सा केली याबद्दल आदर आहेच. पण जास्त आदर ४०,००० पेक्षा जास्त ग्रंथ त्यांच्या संग्रही होते याचा आहे. रा.ची. ढेरे – घरी ६० हजार पुस्तकं होती म्हणे. निनाद बेडेकर – घरी १० हजार पुस्तकं, शेषराव मोरे – नांदेडच्या घराच्या हॉलच्या चारही भिंती फक्त पुस्तकं! म्हणून माणसाचे विचार कोणते या पेक्षा ते विचार किती वचनानी तयार झाले आहेत, हे माझ्या आदराच कारण आहे. आता शेषराव मोरे घ्या. मोरे सरांशी अनेकदा बोलण्याची संधी आम्हाला मिळालेली आहे. खूप वेळ त्यांच्या नांदेडच्या घरी गेलो आहे, पुण्यात असतात तेव्हा तर त्यांची भेट मिळतेच. अनेक जण टीका करतील कि एकांगी लिहिलंय, आर्थिक प्रश्नाच अभाव आहे वगैरे. पण टीका करणाऱ्या अनेकांना हे माहिती नाही कि त्यांची अभ्यासाची पद्धत काय आहे. कधी त्यांना प्रत्यक्ष भेटायची वेळ आली तर मुद्दाम हे विचार, ‘कि सर तुमची अभ्यासाची पद्धत काय आहे?’ ते सांगतील.

दहावीत असताना गुरुजींकडून सावरकरांची गोष्ट ऐकली. ब्राह्मण नसलेल्या एक शिक्षकाकडून ब्राह्मण सावरकरांची स्तुती ऐकून मोरे सर चकित झाले. म्हणून आपण ते सावरकर’ समजून घेऊ म्हणून अभ्यासाला लागले. मोरे सर सांगतात, वेळ जातो म्हणून गेल्या अनेक वर्षात एकही लग्नाला गेलो नाही, मुंज नाही, श्राद्ध सुद्धा नाही. मोरे सरांनी स्वतःच्या आई वडिलांचं सुद्धा श्राद्ध केल नाहीये. रोज चार तास झोप, दोन तास बाकीची कामं, उरलेलं १८ तास फक्त वाचन. अशी जवळ जवळ ३०-३२ वर्ष आयुष्याची. मोरे सर सांगतात सावरकर यांच्यावर क्वचित एखादं पुस्तक असेल जे वाचनातून सुटलं असेल. पण शक्यतो असं झालेलं नाही. मुंबईला ‘सावरकर सदन’ मध्ये दोन अडीच लाख पत्र आहे. काही सावरकरांनी लिहिलेली, काही त्यांना आलेली. मोरे सरांनी सगळी वाचलेली आहेत. ३२ वर्षाच्या व्यासंगातून ते जेव्हा बोलतात लिहितात तेव्हा त्याला किमंत मिळू नये हो कोणता न्याय? बर त्यांच्यावर टीका करा, शिव्या द्या, लेबलं लावा, पण ३२ वर्षाचा व्यासंग चॅलेंज करू नका. ‘गोळवलकर गुरुजी’ – गुरुजींनी मनूच समर्थन केलं, हिंदू राष्ट्र पाहिजे म्हंटले सगळं बोगस, निराधार होतं. गुरुजी चुकले हे माझं मत आहे, ठाम मत आहे! पण गुरुजींनी स्वतःच्या हातानी लिहिलेली जवळ जवळ ३५,००० पत्र उपलब्ध आहेत. अनुयायांना लिहिलेली, प्रचारकांना लिहिलेली इत्यादी. ३५,००० पत्रात गुरुजींनी एकही शुद्धलेखनाची चूक केलेली नाही. वाक्य पुन्हा वाचा. ३५ हजार पत्रात एकही शुद्धलेखनाची चूक नाही. ही गोष्ट कौतुक करण्यासारखी आहे कि नाही? माणूस व्यासंगावरून जोखावा असं माझं त्यामुळे मत बनलं आहे. गजानन मेहेंदळे घ्या! एकदा बोलताना म्हणाले होते कि ‘वयाची २५ वर्ष फक्त वाचनात घालवली. आणि विषय कोणता फक्त शिवाजी. वाचनाला सुरवात केल्यानंतर पहिली २५ वर्ष पेन हातात घेतला नाही. फक्त वाचलं. आणि आता वयाची ४० वर्ष शिवचरित्रावर वाचलं नाही असा दिवस गेला नाही असं सांगतात.’ माझं प्रेम त्या ४० वर्षाच्या मेहनतीला आहे. शिवचरित्रात त्यांनी मत काय मांडलं आहे हा प्रश्न नंतरचा आहे. किंवा कमी महत्वाचा आहे. तुम्ही ४० वर्षाच्या मेहनतीकडे दुर्लक्ष कसं करू शकता?

मला मूळ पुस्तकापेक्षा पुस्तकाच्या शेवटी असणारी एक तर संदर्भ ग्रंथांची यादी किंवा अधिक वाचनासाठीची यादी याचं जास्त आकर्षण आहे.  

माणूस कम्युनिस्ट असुदे, हिंदुत्ववादी असुदे, नास्तिक असुदे किंवा कोणीही नसूदे, त्याचा व्यासंग आहे का? आणि दुसरी गोष्ट त्या व्यासंगाने बनलेलं मत त्याने प्रामाणिकपणे बनवलं आहे का? प्रामाणिकपणाचा अभव असेल तर व्यासंग बहुतेकवेळा कमी पडला आहे, असं म्हणता येईल. जो माणूस पुस्तकावर प्रेम करतो तो अप्रामाणिक असू शकणार नाही अशी माझी धारणा आहे.  

महान नाटकार शेक्सपिअर यांची आज पुण्यतिथी आहे, म्हणून आज जागतिक पुस्तक दिन जगभरात साजरा होतो आहे. पण माझ्यासाठी पुस्तक दिन हा रोज आहे. मी हा दिवस रोज साजरा करतो. आज शेक्सपिअरमुळे ते व्यक्त करण्याची संधी मिळते आहे. अजून एक गोष्ट मान्य केली पाहिजे की, मला पुस्तकाला आई –बाबा कधीही नाही म्हंटले नाहीत. मी मागितले तेव्हा आणि मागितले तेवढे पैसे त्यांनी मला (कसेही Adjust करून) दिले. मध्यंतरी एकदा माझ्याकडच्या पुस्तकांची मी एकूण किमत काढली होती ती दीडलाखाच्या वर जाते. एका कनिष्ठ मध्यमवर्गीय कुटुंबात दीडलाखापेक्षा जास्त किमतीची पुस्तकं हे मलाच कधीकधी स्वप्नवत वाटत. पण ते खर आहे.    

'मालदा'मध्ये नक्की काय झालं?

साधारण १० जानेवारी २०१६ रोजी पश्चिम बंगाल राज्यात 'मालदा'या ठिकाणी हिंदू-मुस्लीम दंगल झाली.

ह्या दंगलीची सुरवात नेमकी कशाने झाली, याची कोणत्याही मेन स्ट्रीम मिडिया ने दखल अर्थात घेतली नाही. माझे अनेक मित्र 'स्पर्धा परीक्षेची' तयारी करतात, त्यांचा 'चालू घडामोडींचा' विशेष अभ्यास असतो. ते अधिक काळजीपूर्वक रोजचे पेपर वाचतात. केवळ मराठी नव्हे तर इंग्लिश पेपर सुद्धा ते काळजीपूर्वक वाचतात. अशा जाणीवपूर्वक अभ्यास करणाऱ्यांनासुद्धा 'मालदा' मध्ये नक्की काय घडलं हे माहिती नाही. याचं कारण देशात तेव्हा दलित स्कॉलर आत्महत्या करत होते, भारताच्या एका महत्वाच्या आणि आघाडीच्या विद्यापीठामध्ये राष्ट्रविरोधी घोषणांचे कार्यक्रम आयोजित होत होते. त्यांच्या तुलनेत हिंदू-मुस्लीम दंगल म्हणजे काय? त्याला काय किंमत द्यायची? शेवटी हिंदू – मुस्लीम प्रश्न निर्माण केला आहे, हिंदुत्ववाद्यांनी. तेव्हा हिंदुत्ववाद्यांनी निर्माण केलेल्या प्रश्नाला इतकं महत्व द्यायचं काय कारण? हिंदुत्व वाद्यांना कोंडीत पकडता येईल अशी ही रोहित वेम्युला, JNU ही प्रकरणं चांगली आहेत.

JNU प्रकरण सुरु होतं तेव्हाचं पश्चिम बंगाल येथे ह्या हिंदू-मुस्लीम चकमकी सुरु होत्या. पण तेव्हा पेपर वाचताना, न्यूज बघताना ह्या चकमकींच्या बातम्या कधीच दिसल्या नाहीत. किंबहुना त्या नव्हत्याच. ऑनलाईन न्यूज एजन्सी पोर्टल्सवर ह्याच्या बातम्या आहेत, पण मेन स्ट्रीम मिडीया वर सहजा नाहीत.

JNU मध्ये जो मुद्दा ‘मुख्य’ म्हणून बनवला गेला, तो ‘अभिव्यक्ती’ स्वातंत्र्याचा’ तोच मुद्दा मालदा मध्येसुद्धा अभिव्यक्तीचा मुद्दा ‘मुख्य’ म्हणून बनवता आला असता (पण आम्ही करणार नाही). आम्ही काही कम्युनिस्ट नाही, कि जिथे तिथे अभिव्यक्तीवर गदा येते.

मालदा मध्ये नक्की काय झालं?

भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने समलैंगिक संबंध बेकायदेशीर ठरवले. (खरं म्हणजे न्यायालयाचे हे मत प्रतिगामी आहे) पण शेवटी न्यायालयाचा निर्णय हा कायदा आहे. असो. असे संबंध बेकायदेशीर ठरवल्यावर ‘अरुण जेटली’ (भारताचे अर्थमंत्री, भारतीय जनता पक्षाचे नेते, भारतीय जनता पक्ष राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची राजकीय शाखा) म्हणाले की, कोर्टाने आपल्या निर्णयाचा पुनर्रविचार करावा. त्यावर प्रतिक्रिया देताना उत्तर प्रदेशातील ‘समाजवादी पक्षाचे’ नेते आझम खान म्हणाले, अरुण जेटली म्हणत आहेत ते योग्यच आहे, कारण संघाचे लोकं समलैंगिक आहेत.’ त्याच्यावर उत्तर प्रदेशातील अखिल भारतीय हिंदू महासभेचा एक कार्यकर्ता ‘कमलेश तिवारी’ याने ‘प्रेस नोट’ काढली. त्यामध्ये प्रेषित महंमद पैगंबर हेच पहिले समलिंगी होते असं म्हणण्यात आलं होतं. कमलेश तिवारीच्या ‘प्रेस नोट’ मध्ये. उत्तर प्रदेश पोलिसांनी कमलेश तिवारीने डिसेंबर ३०, २०१५ रोजी ही प्रेसनोट काढली. आणि उत्तर प्रदेश पोलिसांनी त्याला ३ जानेवारी २०१६ रोजी अटक केली. १० जानेवारी रोजी उत्तर प्रदेशातील ‘बिजनोर’ या गावी ‘देवाची निंदा’ (anti-blasphemy) केल्याप्रकरणी प्रचंड मोर्चा निघाला. त्या मोर्च्यामध्ये (ओळख पटू न शकलेल्या मुस्लीमाने) जो कोणी काम्लेख तिवारीचे मुंडके कापून आणेल त्याला ५.१ लाखाचे बक्षीस जाहीर करण्यात आले. तो काय म्हणाला बघा, ‘"To affront or comment on any religious thing is wrong. Today, all Muslims have protested against Kamlesh Tiwari. If the Utter Pradesh government or courts punish him – that's fine. Otherwise, the Muslims of Bijnor have announced that 5.1 million rupees will be given for his beheading. The Muslims of Bijnor will give 5.1 million rupees to anyone who will behead him."[6]

"Kamlesh Tiwari, whether you are in jail or anywhere else, you cannot escape. This is warning... [This statement is on the behalf] of Maulana Anwarul Haq Sadiq, of all Muslims of Bijnor, and of all the responsible ulema [Islamic religious scholars] of Bijnor."

देशाच्या अनेक भागात असे मोर्चे त्याकाळात निघाले. त्यामध्ये सर्वात मोठे मोर्चे इंदोर, भोपाळ मध्ये काढले गेले. ५ डिसेंबर रोजी भोपाळ येथील मोर्च्यात ‘जमियत-इ-उलेमा-इ-हिंद’चा सहभाग होता, त्याचंबरोबर खासदार असवूद्दिन ओवैसी यांचा पक्ष MIM चा सुद्धा सहभाग होता. या भोपाळ येतील मोर्च्यासमोर बोलताना मध्यप्रदेश राज्याच्या ‘जमियत’चा नेता मौलवी झियाउल्लाह खान म्हणाला, “"A person insulting the Prophet Muhammad is bound to get a death sentence, and we demand this for... [Kamlesh Tiwari] by the government of India." त्याच मोर्च्यात बोलताना MIM चा मुफ्ती अमीर जमाल म्हणाला कि, आम्ही कायद्याचा सन्मान करतो, आणि म्हणून सरकारने आमच्या भावनांचा सन्मान करावा.

असे देवबंद, मीरत, शामिली, मुझफ्फरनगर, लखनौ, उत्तर प्रदेशातील काही गावांमध्ये, महाराष्ट्रातील काही गावांमध्ये, कर्नाटक, जम्मू आणि काश्मीर अशा अनेक ठिकाणी हे मोर्चे काढण्यात आले होते.   

   

पुढे झालेली जाळपोळ, पोलिसांवर हल्ले, सैनिकांवर हल्ले, वगेरे आहेतच.

कमलेश तिवारीची चूकच आहे. आझम खानला उत्तर म्हणून कोणीही या प्रकारचे बिनबुडाचे आरोप नाहीच केले पाहिजेत. दुसऱ्याच्या भावनांचा आदर हे हिंदू वैशिष्ट्य आहे. ते सोडून कसं चालेल? तेव्हा चूक कमलेश तीवारीचीच आहे. परंतु पोलिसांनी त्याला अटक केल्यावर सर्व ठिकाणचे मोर्चे उभे राहिलेले आहेत. प्रकरण कायद्याच्या हातात असताना जमावाने कायदा हातात घेणे बरोबर नाही. पण जेव्हा भाजपाचा एक नेता ‘कन्हैया कुमारची जीभ काढून देणाऱ्याला’ बक्षीस जाहीर करतो, आणि त्यानंतर सर्व मिडिया अकांडतांडव करतो, तसा कमलेश तिवारीच्या केसमध्ये का नाही? उलट भाजपाच्या ‘त्या’ नेत्याचे कोणीही समर्थन केले नाही. खुद्द पक्षातूनही त्याच्यावर टीका झाली. परंतु ‘प्रचंड’ जमवासमोर एक मुस्लीम नेता अशी घोषणा करतो आणि त्याच्याकडे आपली माध्यमं फक्त दुर्लक्ष करतात.

ज्या प्रकारे मुस्लीम जमाव एखाद्या घटनेवर ‘आक्रमक’ प्रतिक्रिया देतो, किंवा या घटनेमध्ये ज्या प्रमाणे मुस्लीम React झाले, त्याप्रमणे कोणताही ‘हिंदू’ कधीही React होत नाही.

मी ISIS च्या Sex Slavery चा अभ्यास करत असताना, अनेक जिहादी दहशतवादाचे समर्थन करणाऱ्या वेबसाईट माझ्या पाहण्यात आल्या. ISIS ने प्रसिध्द केलेल्या Sex Slavery संदर्भातील जाहीरनामा मला एका वेबसाईट वर मिळाला. त्याचं वेबसाईट वर मला भारतासंबंधी एक बातमी दिसली. ती जेव्हा मी वाचली तेव्हा मला ‘माझ्या भारतात’ एका ठिकाणी झालेल्या ‘हिंदू-मुस्लीम’ दंगलीबद्दल कळलं. त्याची लिंक मी देतोच, परंतु त्यामध्ये ‘आझम खान’चा उल्लेख ‘Azam Khan, a loudmouth pro-Islamist Muslim minister in the government of Uttar Pradesh.’ असा करण्यात आला आहे. भारतातल्या कोणत्याच वृत्तपत्रामध्ये मला इतकी विस्तृत बातमी वाचायला मिळाली नाही. 

ही आहे ती वेबसाईट - ज्याच्यावर या बातमीचे विस्तृत प्रक्षेपण वाचायला मिळेल. 

http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/9057.htm

भारताची फाळणी अर्थात 'पाकिस्तान' (पुस्तक परीक्षण) - भाग - २

लेखक - डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर 

हिंदुस्थानची फाळणी होऊ नये यासाठी ऐक्याच्या दूतांकडून समान इतिहासाचे आजही दाखले दिले जातात. पण बाबासाहेब मुळात समान इतिहास आहे हेच मान्य करत नाहीत. त्याच्यापुढे जाऊन बाबासाहेब म्हणतात कि, “समान पूर्वेतिहास नसतानाही हिंदू वं मुसलमान एक राष्ट्र उभारू शकतात असा दृष्टीकोन हिंदूंचा आहे. असा दृष्टीकोन बाळगणे भ्रम आहे” मुळात जो इतिहास हिंदू आपल्या वैभवाचा मानतात तो इतिहास मुसलमानांना अपमानाचा वाटतो. २०१५ मध्ये सुद्धा मुस्लीम मौलवी TV वरच्या चर्चेमध्ये औरंगजेब आमचा हिरो आहे असे  सांगतात. बाबासाहेब म्हणतात १८५७ च्या उठावानंतर (जिहाद नंतर) ब्रिटिशांचा शासन आल्यामुळे परिणाम असा झाला, तर ६०० वर्ष मुसलमान हिंदूंचे राज्यकर्ते होते. ब्रिटीश शासनामुळे मुसलमानांना हिंदूंच्या पातळीवर यावे लागले. हि मुसलमानांच्या दृष्टीने अधोगती होते. पण त्याही पेक्षा मोठी अधोगती म्हणजे त्यांना हिंदूंच्या पातळीवर यावे लागले होते. हि जास्ती मोठी मानखंडना होती. या असहाय्य परिस्थितीतून पाकिस्तानची मागणी आलेली आहे. आपण या देशाचे राज्यकर्ते होते किंवा आपण असलो पाहिजे ही भावना मुसलमान विसरायला तयार नाहीत. 

या ग्रंथाचा दुसरा भाग प्रकरण चौथे यामध्ये भारतावरच्या परदेशी आक्रमणांचा लेखाजोखा मांडण्यात आला आहे. या १२ पांनांमध्ये आक्रमक इस्लामच्या नावाने धर्मराज्य शापान करण्याच्या एकमेव उद्देशाने भारतावर आक्रमणं होत होती एवढंच आहे. ज्या अकबराला सर्व पुरोगामी हिंदू-मुस्लीम ऐक्याचा दूत मानतात त्या अकबरानी बनारस आणि इतर राज्यातील सर्व मंदिरे उध्वस्त करण्यात यावीत असा आदेश दिल्याचा पुरावा संदर्भ म्हणून बाबासाहेबांनी दिला आहे. भारतावरच्या इस्लामच्या नावानी झालेल्या आक्रमणापासून नादीरशहा आणि अहमदशहा अब्दाली पर्यत हा इतिहासाचा समान प्रवाह असल्याचा बाबासाहेबांचा दावा आहे. हाच इतिहासाचा प्रवाह १८५७ च्या उठावामध्येसुद्धा दिसतो. हाच प्रवाह संपूर्ण स्वातंत्र्यलढ्यात सुद्धा दिसतो. हे कोणीही संघाच्या प्रवक्त्यानी किंवा कोणाही हिंदुत्वावाद्याने मांडलेलं नसून ज्यांना कोणीही जातीय म्हणणार नाही अशा बाबासाहेब आंबेडकर यांनी मांडलेलं आहे. या इतिहासाच्या दाखल्यांवरून हिंदुस्थान आणि पाकिस्तान (या दोन मनोवृत्तीमध्ये) यांमध्ये कोणते ऐक्य हिंदुना दिसते? असा सवाल बाबासाहेबांनी केला आहे. एक राष्ट्रीयत्वाच्या कोणत्याही निकषांवर भारत पाकिस्तान यांच्यातील ऐक्य काल्पनिक आणि बनवत असे आहेत असेच म्हणावे लागेल, असेही बाबासाहेबांनी सांगितले आहे. या १२ पानांच्या एकूण प्रतिपादनावरून केवळ भौगोलिक ऐक्याबद्दल बाबासाहेब बोलत नसून या दोन भावनिक ऐक्याबद्दलच बोलत असल्याचे लक्षात येईल.

पुस्तकाच्या तिसऱ्या भागात ‘पाकिस्तानला हिंदूंचा पर्याय’ या प्रकरणात लाला हरदयाळ, स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी पाकिस्तानला पर्याय म्हणून काही सिद्धांत मांडले आहेत. त्या सिद्धांतांची चिकित्सा केली आहे. त्यामध्ये यादोघांवरही कठोर चिकित्सा केली आहे. पण हा चिकित्सेपेक्षाही जास्त महत्वाचं म्हणजे ‘खिलाफत आंदोलन’ ते ‘चले जाव’ या वीस वर्षाच्या काळात भारतात झालेल्या धार्मिक दंगलींचा एका अहवाल या प्रकरणात देण्यात आला आहे, आकडेवारीसह. आणि या आकडेवारीवरून बाबासाहेबांचा असा निष्कर्ष आहे कि हिंदूंनी मुसलमानांवर केलेल्या अत्याचारपेक्षा मुस्लिमांनी हिंदुंवर केलेले अत्याचार अधिक प्रमाणात होते.

भारत आणि पाकिस्तान अशी धर्माच्या आधारावर फाळणी व्यावी अशी मागणी इथे होत असताना बाबासाहेबांचे जगात सर्वत्र लक्ष आहे. जगात अशी कोणती ऊदहारणे आहेत का? तिथे तिथल्या समाजानी त्याला कसा प्रतिषद दिला? याचा सविस्तर अभ्यास या प्रकरणात आहे. यासाठी बाबासाहेबांनी दोन देशांचा अभ्यास केला आहे. एक तुर्कस्थान आणि झेकोस्लोव्हेकिया.

सामाजिक कोंडी या नावाचे प्रकरण आहे. त्यामध्ये ज्या वाईट रूढी हिंदूधर्मात आहेत, तशाच प्रकारच्या सामाजिक दुष्ट वाईट रूढी भारतातल्या इस्लाममध्ये आहेत, हे सिद्ध करणाऱ्या आकडेवारीचा एक तक्ताच या प्रकरणात आहे. मला हे पुन्हा पुन्हा सांगायची गरज वाटते कि ज्या माणसाला कोणीही जातीय म्हणणार नाही अशा बाबासाहेब आंबेडकरयांनी कुराण मधल्या आयतींचा संदर्भ देऊन इस्लाममध्ये महिलांना समान स्थान नसल्याचं सांगितलं आहे. बाबासाहेब म्हणतात, “कुराण हा गुलामगिरीच्या बाबतीत मानवजातीचा शत्रू आहे आणि त्याचा सर्वाधिक त्रास स्त्रियांना झालेला आहे” भारतातील इस्लाममध्ये जातीव्यवस्थेबरोबरच अस्पृश्याताही असल्याचं या प्रकरणात बाबासाहेबांनी सांगितलं आहे. हिंदूंमध्ये ज्या प्रमाणे प्रदीर्घ समाजसुधारकांची परंपरा आहे, त्याप्रमाणे इस्लाममध्ये नाही. भारताच्या इतिहासात एक हमीद दलवाई सोडले तर इस्लाममध्ये कोणीही समाजसुधारक नाहीत. आणि हे मागासलेपणाचे मुख्य कारण आहे.

११व्या प्रकरणाच्या सुरवातीलाच “हिंदूंच्या तुलनेत मुसलमानांच्यातील कुरापतीची भावना हि प्राचीन असून ती त्यांच्यात मुळातच भिनलेली आहे. ती त्यांना लाभलेली निसर्गदत्त देणगी आहे. कुरापातींच्या भावनांचे प्रदर्शन करीत मुसलमानांनी हिंदुना बरेच मागे टाकेल आहे.’’ हा सार्वकालीन अभिप्राय आहे. ‘जातीय कुरापती’ या प्रकरणाच्या शेवटी मुसलमान हिंदूंचा कसा गैरफायदा घेतात याची काही उदाहरणं आहेत. गोहत्या करण्याचा वं मशिदीपुढे वाद्य वाजविणे बंद करण्याचा मुसलमानांचा आग्रह आहे. बळी देण्यासाठी गोहत्या करण्याचा आग्रह मुस्लिम कायदा धरत नाही. हज यात्रेच्या वेळी मक्का व मदिना येथेही कोणताही मुसलमान गायीचा बळी देत नाही. परंतु भारतात अन्य कोणत्याही प्राण्याचा बळी देण्यावर ते (मुसलमान) संतुष्ट राहत नाहीत. आजही यात काहीही फारक पडलेला नाही.

बहिष्कृत भारतामध्ये नेहरू कमिटीवरच्या लेखात त्यांनी जी भीती बोलून दाखवली होती, कि इतर इस्लामिक देश जर भारतावर चाल करून आले, तर भारतीय मुसलमान त्यांच्याविरुद्ध लढतील असा विश्वास वाटत नाही. तीच भीती या ग्रंथातील ‘राष्ट्रीय निराशा’ या प्रकरणात पुन्हा एकदा व्यक्त करण्यात आली आहे. दार-उल-हरब आणि दार-उल-इस्लाम हा सिद्धांत मौलवीनी भारतासाठी लागू केला होता त्यावर बाबासाहेबांनी भाष्य केले आहे. मुसलमानांच्या दृष्टीने हिंदू काफिर आहे, काफिर हा आदरास मुळीच पात्र नसतो, तो हलक्या जातीचा व हीनदर्जाचा असतो. हिंदू सरकारची आज्ञा मुसलमान पळणार नाहीत ते सिद्ध करण्याची आवश्यकता नाही. हे बाबासाहेबांचेच शब्द आहेत.

 

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे केवळ एक महान समाजसुधारक नव्हते, तर प्रखर राष्ट्रवादीसुद्धा होते. १००० वर्षाच्या इतिहासात कोणी केली नव्हती अशी इस्लामची चिकित्सा त्यांनी केली. हा ग्रंथ त्याचा पुरावा आहे. केवळ फाळणीचा समर्थक म्हणून हा ग्रंथ वाचता कामा नये. फाळणी झाली, पुन्हा अखंड भारत होण्याची शक्यता नाही. परंतु मुसलमान या देशात राहणार आहेतच. इस्लामची चिकित्सा हे या ग्रंथाचे वैशिष्ट्य आहे. त्यासाठी हा ग्रंथ वाचला पाहिजे. आणि ऋणी सुद्धा असले पाहिजे.

भारताची फाळणी अर्थात 'पाकिस्तान' (पुस्तक परीक्षण) - भाग - १

लेखक - भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर 

ज्यांना भारता सहसा कोणी जातीयवादी म्हणणार नाही अशा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या द्रष्टेपणाची साक्ष देणारा हा ग्रंथ आहे. भारतात इस्लामच राज्य स्थापन झालं तेव्हा पासूनच भारतात (एक राष्ट्रात) दोन राष्ट्र निर्माण झाली होती. पण आपण हे मान्य करण्यात कमीपणा मानला. पण भारतातल्या इस्लामच्या स्थापने बरोबरच भारतात दुसरं राष्ट्र निर्माण झालं होतं, याची कबुली बाबासाहेबांनी आपल्या या ग्रंथातच दिली आहे. या ग्रंथाबद्दल काही बोल्यापुर्वी एक गोष्ट सांगितली पाहिजे. भारतात हिंदू मुस्लीम ऐक्य व्हावं यासाठी घटनानिर्मितीचे अनेक प्रयोग झाले. त्यापैकी एक १९२८ साली नेहरू अहवाल प्रसिद्ध झाला होता. हिंदू-मुसलमान दोघानाही मान्य होईल अशी अखंड भारताची घटना असं या अहवालाचं स्वरूप होतं. त्याचे सर्व तपशील इथे सांगण्याची गरज नाही. कोणत्याही स्वातंत्र्य लढ्याच्या पुस्तकात त्याचे सर्व तपशील मिळतील. परंतु या नेहरू अहवालावर बाबासाहेब आंबेडकर यांनी बहिष्कृत भारताच्या ’१८ जानेवारी १९२९’ च्या अंकात ‘नेहरू कमिटीची योजना आणि हिंदुस्थानचे भवितव्य’ असा एक लेख लिहिला होता. तो मूळ लेखही सर्वांनी वाचवा, ‘पाकिस्तान – अथवा भारताची फाळणी’ या ग्रंथाइतकाच तो लेख काळाच्या बराच पुढे नेणारा आहे. या अहवालाचे फायदे तोटे समजावून सांगताना लेखाच्या शेवटी बाबासाहेबांनी लिहिले आहे – 

“स्वतंत्र झालेल्या हिंदुस्थानवर जा तुर्कस्थान, अफगाणीस्तान किंवा पर्शिया या तीन मुसलमान राष्ट्रांपैकी कोणी एकाने जरी मारा केला तर त्या प्रसंगी सर्व लोक (म्हणजे हिंदू मुसलमान दोघेमिळून) एक जुटीने तोंड देतील याची खात्री कोणी देईल काय? आम्हास तरी देता येत नाही. या देशात हिंदू वं मुसलमान हे दोन समाज नव्हेत हि दोन राष्ट्र नांदत आहेत. हिंदीमुसलमान लोकांचा ओढा मुसलमान संस्कृतीच्या राष्ट्राकडे असणे अगदी स्वाभाविक आहे. हा ओढा इतका बेसुमार वाढला आहे कि मुसलमानी संस्कृतीचा प्रसार करून मुसलमानी राष्ट्रांचा संघ तयार करणे व होतील तितके काफिर देश आमलाखाली आणणे हे त्यांचे ध्येय्य होऊन बसले आहे. या विचारांनी पछाडल्यामुळे पाय हिंदुस्थानात असले तरी त्यांचे डोळे तुर्कस्थान अगर अफगाणीस्तानकडे लागलेले आहेत. हिंदुस्थान देश आपला आहे, या बद्दल ज्यांना अभिमान नाही व त्यातील निकटवर्तीय हिंदू बांधवांविषयी ज्यांना बिलकुल आपलेपणा नाही असे मुसलमान लोक मुसलमानी परचक्रापासून हिंदुस्थानचे संरक्षण करण्यास सिद्ध होतील असे धरून चालणे धोक्याचे आहे असे आम्हास वाटते...”  याच लेखाच्या शेवटी बाबासाहेब म्हणतात, “नेहरू अहवालाची हि छाननी स्वार्थांध होऊन केलेली नाही. नेहरू कितीच्या योजनेला जो आम्ही विरोध केला आहे तो कमिटीने अस्पृश्यांची पायमल्ली केली म्हणून नव्हे, तिच्यात हिंदूंना धोका तसेच हिंदुस्थानवर अरीष्ट्य आहे म्हणून आम्ही विरोध केला आहे.” लेखाचा शेवट, सर्व अभ्यास आणि इतकं प्रदीर्घ लेख बाबासाहेबांनी हिंदूंच्या कल्याणासाठी लिहिला आहे हे आपण काही काळासाठी बाजूला ठेवूया (पण त्याकडे दुर्लक्ष होता कामा नये). ४-५ दिवसापूर्वी संपूर्ण देशातून इराक आणि सिरीया मधल्या इस्लामिक स्टेटकडे आकर्षित झालेल्या आणि पकडलेल्या लोकांची मिडीयानी समोर आणलेली संख्या १४ आहे. मुसलमानी संस्कृतीचा प्रसार करून, मुसलमानी राष्ट्रांचा संघ तयार करून जास्तीत जास्त काफिर देश आमलाखाली आणणे हे त्यांचे ध्येय्य आहे. फरक इतकाच आहे कि १९२९ साली बाबासाहेब प्रस्तावित पाकिस्तान बद्दल बोलत होते, खिलाफत आंदोलनाच्या अनुभवावरून. आज तेच शब्द isis बद्दल खरे आहेत. अगदी तंतोतंत.

आता मात्र ‘पाकिस्तान – अर्थात भारताची फाळणी’ या बद्दल बोलूया. वर उल्लेख केल्याप्रमाणे एका राष्ट्रात दोन राष्ट्र आहेत हे बाबासाहेबांनी १९२८ च्या नेहरू कमिशन वरच्या लेखातच लिहिले होते. आणि एका राष्ट्रात दोन राष्ट्र आहेत हे मान्य करणे म्हणजे तांत्रिकदृष्ट्या फाळणी मान्य करणे नव्हे काय? हि फाळणी मान्य असल्याचे कायदेशीर आणि ऐतिहासिक अनेक पुरावे बाबासाहेबांनी आकडेवारीनुसार सिद्ध करून दाखवले आहेत. ‘तुमचे डोके दुखते आहे म्हणून तुम्ही ते कापून टाकत नाही’ अशा प्रकारचे भावनिक आणि उथळ उक्तिवाद पाकिस्तानच्या मागणीविरोधात होत होते.  पण ज्याप्रमाणे शरीराचे एक एक अवयव विकसित होत जावेत, त्यापद्धतीने मुस्लीम राजकीय व्यवस्था निर्माण झाल्या आहेत. म्हणून पाकिस्तानची मागणी हसण्यावारी न्यावी असे बाबासाहेबांना वाटत नाही, असे त्यांनी पुस्तकात सांगितले आहे. भारतातील ९०% मुसलमानांचा उत्कट जरी नसला तरी केवळ भावनिक पाठींबा आहे या कारणास्तव पाकिस्तानची मागणी फेटाळून लावता येणार नाही, किंवा फेटाळून लावणे शहाणपणाचे ठरणार नाही, असे त्यांनी सांगितलं आहे. आपली राज्यव्यवस्था स्वतः ठरविण्याच्या तत्वाच्या फायद्यापासून मुसलमानांना वंचित करता येणारं नाही, असेही त्यांनी सांगितले आहे.

सर्व ऐतिहासिक आणि तत्कालीन पुराव्यांच्या आधारे बाबासाहेबांचा असा ठाम विश्वास होता कि ‘भारताच्या’ भल्यासाठी हिंदुस्थानची हिंदू-मुसलमान अशी फाळणी होणे आवश्यक आहे. याचाच अर्थ असा होतो कि प्राप्त परिस्थितीमध्ये भारतात हिंदू मुस्लीम ऐक्य शक्य नाही, यावर उपाय म्हणून भारताची फाळणी झालीच पाहिजे. देशात हिंदू मुस्लीम ऐक्य आहे का हे तपासून घेण्याची मुख्य कसोटी त्यावेळी कोणती उपलब्ध होती, कसोटी एकच होती ती म्हणजे दोघांनाही मान्य होईल अशी समान ‘राज्यघटना’. दोघांनाही मान्य होईल अशी राज्यघटना तयार करण्याचे प्रयोग भारतात १८९८ सालापासून सुरु होते. १८९८ ते १९४७ एकही राज्यघटनेचे प्रयोग मुसलमानांना मान्य झाले नाहीत. आणि असे म्हणणे भाग आहे कि मुसलमानांचे प्रतिनिधित्व मुस्लीम लीग आणि जिना करतात, कारण १९३५ नंतरच्या निवडणुकांमध्ये क्रमाक्रमानी मुस्लीम लीगचे निवडणुकांमधील मतांचे प्रमाण वाढलेले दिसून येईल. आणि हि वस्तुस्थिती कोणी अमान्य करणार नाही. कोणी असेही म्हणेल कि जीनांनी मुसलमान समाजाला ‘इस्लाम खतरे मै है’ सारखे भावनिक आवाहन केले आणि समाज आपल्या बाजूला वळवून घेतला. पण जिना अशा समाजाला भावनिक आवाहन करत होते, जो समाज भावनिक आवाहनाला बळी पडतो. शेवटी समाज आहे म्हणून नेता जन्माला येत असतो. In democracy people gets the government they deserve. म्हणजे जीनांनी समाज बिघडवला असे म्हणणे योग्य होणार नाही. समाज होताच, त्याला तसाच नेता मिळाला. जितका व्यवहारी विचार बाबासाहेबांनी केला आहे, त्याचं प्रमाणे विचार करायचा झाल्यास भारतात इस्लामचे राज्य स्थापन झाल्यापासून कधी हिंदू-मुस्लीम ऐक्य यशस्वी झालायं? जेव्हा जेव्हा हिंदू मुस्लीम ऐक्याची भारतात चर्चा होते, तेव्हा तेव्हा दोन घटनांची उजळणी होतेच. एक १८५७ चा उठाव आणि मोगल बादशहा अकबर. ब्रिटीश शासन उलथवून टाकाव यासाठी हिंदू मुस्लीम एकत्र येऊन लढले असा युत्किवाद केला जातो. आणि अकबरानी त्याच्या आयुश्याच्या एकूण कारकिर्दीतील ९ वर्ष ‘जिझीय’ कर काढला होता.

हिंदू मुस्लीम ऐक्य म्हणजे काय? ऐक्य याचा अर्थ समान अधिकार आणि लोकशाही व्यवस्थेत लोकसंखेच्या प्रमाणात पण अन्याय्य नसणारे समान अधिकार. वर वर विचार करणारे समान अधिकार म्हणून अकबराची ९ वर्ष सांगतील. पण अकबर काय होता हे जाणून घेण्यासाठी नरहर कुरुंदकर यांनी ‘आकलन’ या पुस्तकात अकबरावर एक लेख लिहिला आहे तो सर्वांनी नक्की वाचवा. एक अकबराचा मुद्दा आपण बाजूला ठेवू. राज्यघटना निर्मितीच्या संपूर्ण प्रक्रियेत ५०% राखीव जागा किंवा वेगळे राष्ट्र या दोनच मागण्या घेऊन मुस्लीम लीग चर्चेला येत असे. ४७ च्या भारतात एकूण लोकसंखेच्या ९% असणाऱ्या समाजाला ५०% राखीव जागा हि मागणी कोणता शाहणा माणूस मान्य करेल! लीगची स्थापना झाल्यापसून ५०% जागांची मागणी लीगने कधीही सोडली नाही. लखनौ करारात लोकमान्यांचं आपण ऋणी असलं पाहिजे कि त्यांनी ५०% जागांची ही मागणी ३३% पर्यंत खाली आणून करार यशस्वी करून दाखवला. पण तरी ९% समाजाला ३३% राखीव जागा याला ऐक्य म्हणतात का? नाही म्हणत, म्हणून कोणतीही योजना भारतात यशस्वी होऊ शकली नाही. पण चर्चेदरम्यान १८५७ चा उल्लेख नेहमी येतो. या ‘तथाकातिक’ एक हजार वर्षात झालेल्या एकमेव ‘हिंदू-मुस्लीम’ ऐक्याबद्दल बाबासाहेब काय म्हणतात बघा – “ १८५७ चा उठाव... हा वस्तुतः ब्रिटिशांविरुद्धाचा मुसलमानांनी घोषित केलेला जिहाद\होता... हा उठाव... काही दशकांपूर्वी सय्यद अहमद यांनी, ब्रिटीश अमलामुळे भारत हा ‘दार-उल-हरब’ (युद्धभूमी) झाल्याचा प्रचार करून, जे आंदोलन सुरु केले होते त्याचे पुनरुत्थान होते. हा उठाव म्हणजे भारताला ‘दार-उल-इस्लाम’ (इस्लामची भूमी) करण्यासाठी मुसलमानांनी केलेला प्रयत्न होता” हा म्हणजे एक हजार वर्षाच्या इतिहासात हिंदू मुस्लीम ऐक्याचे एकही यशस्वी उदाहरण नाही. आणि म्हणूनच भारताच्या हितासाठी पाकिस्तान आवश्यक होतं आणि तो झालाही. परंतु अजूनही भारतातील हिंदू मुस्लीम समस्या संपलेली नाही. म्हणून बाबासाहेबांची इस्लाम आणि मुसलमानांसंबंधी कोणती मतं आहेत, ते जाणून घेणे आजच्या काळासाठी सुद्धा उपयोगी आहे. 

भाग - २ साठी खालील लिंक वर क्लिक करा http://mukulranbhor.blogspot.in/2016/02/blog-post_1.html

ISIS चा पूर्वपक्ष आणि उत्तरपक्ष (भाग - २)

इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक  

किंवा

इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड लॅव्हेंट 

हे ISIS तर्फे चालवण्यात येणारं मासिक आहे. 

DABIQ - या शब्दाचा अर्थ - 

हे 'उत्तर सिरीया' मधील एक शहर आहे. 

मुसलमानांची अशी  श्रद्धा आहे कि, 

मुसलमान विरुद्ध बिगर मुसलमान हा कुराण नुसारचा 

पवित्र लढा संपले अशी शेवटची लढाई या शहरात होणार आहे. 

आणि त्यानंतर सर्व जग इस्लामय झालेलं असेल. 

आपल्या मासिकाला जाणीवपूर्वक हे नाव देऊन 

ISIS ने आपली ध्येय्य स्पष्ट केलं

आहे. 

‘इस्लामिक स्टेट’ म्हणजे जिथे राजा मुसलमान आहे आणि कायदा शरिया लागू आहे. यापैकी दोन्हीही गोष्टी एकाच वेळी लागू पाहीजेत. एकच असून भागत नाही. कोणत्या परंपरेचा शरिया लागू आहे त्यांनी कोणताही फरक पडत नाही. कुराणची अशी आज्ञा आहे की मुसलमानांनी इस्लामिक स्टेट मध्येच (राजा मुसलमान आहे आणि कायदा शरिया लागू) राहिलं पाहिजे. भारतात औरंगजेब (मुसलमान) राज्य करत होता आणि (इस्लामचा कायदा) शरियानुसार राज्य करत होता, म्हणून तेव्हाचा भारत हा 'इस्लामिक स्टेट' होता. ‘Dabiq’ (दिबाक्) या नावानी 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' एक मासिक चालवतं. त्या ‘दिबाक्’ च्या पहिल्या अंकामध्ये पान क्रमांक १० वर ‘The World has Divided Into two camps’ अशी घोषणा करण्यात आली आहे. ते दोन भाग म्हणजे 'मुस्लीम आणि बिगर मुस्लीम.' आणि त्याच अंकाची Cover Story आहे ‘The Return Of the Khalifah.’ त्या पहिल्या अंकात असं म्हणण्यात आलं आहे कि आता पुन्हा एकदा खलिफा पद आणि खलिफा स्थापन झालं आहे. (खलिफा आहे म्हणजे राज्याचा प्रमुख मुसलमान आहे आणि तो ज्या भागावर राज्य करतो आहे त्या राज्यात कायदा 'शरिया' लागू आहे) जगाची वाटणी पुन्हा एकदा २ विभागांमध्ये झाली आहे. तर जिथे इस्लामिक स्टेट नाही तिथल्या मुसलमानांसाठी या 'दिबाक्'च्या अंकामध्ये ‘A Call To HIjarah’ देण्यात आला आहे. इस्लामची सुरवात होते मक्केमध्ये, परंतु इस्लामची मक्केमध्ये राज्य स्थापन करावी इतकी ताकद नव्हती. म्हणून जिथे आपली राज्य स्थापन करायची ताकद आहे अशा मादिनेमध्ये महंमद पैगंबर ‘हिजरत’ करून गेले. आणि मादिनेमध्ये राज्य स्थापन केलं. जे राज्य स्थापन केलं ते 'इस्लामिक स्टेट' होतं. तिथून पैगंबर यांनीही या जागची वाटणी दोन भागात केली होती. एक दार-उल-हर्ब (म्हणजे युद्ध भूमी) आणि दोन दार-उल-इस्लाम (इस्लामची भूमी). मुसलमानांना कुरण अशी आज्ञा देतं की दार-उल-हर्ब चे रुपांतर दार-उल-इस्लाम मध्ये झालं पाहिजे. त्यासाठी करायचा आहे जिहाद.

          

DABIQ - या मासिकाच्या या पहिल्याच अंकात मुसलमानांना
The Call To Hijrah देण्यात आलेला आहे. कारण
'World Has Divided into two camps'
एक  मुसलमान आणि दिन बिगर मुसलमान
एक - दार-उल-हर्ब (युद्ध भूमी)
दोन - दार-उल-इस्लाम (इस्लामची भूमी)   

इस्लामची रचनाच अशी आहे. महंमद पैगंबर यांचे चरित्र, कुराण, आणि हादीस या तिन्हींचा अभ्यास केल्यानंतर इस्लाम काय आहे हे कळायला लागते. कुराण हे प्रेषितांच्या जीवनाचे प्रतिबिंब आहे. ‘प्रेषितांच्या उक्ती आणि कृती’ म्हणजे हादीस आहे. या तिन्हीच्या आधारे इस्लामचा अभ्यास करायचा असतो. इ.स. ६१० मध्ये प्रेषितांना साक्षात्कार झाला आणि त्यांनी इस्लामची स्थापना केली. परंतु कुराण हे काही एका दिवसात तयार झालेलं नाही. अल्लाहने प्रसंगानुरूप प्रेषितांना 'कुराण' कथन केलं ते प्रेषितांनी संपादित केलं. मक्के मध्ये इस्लामची स्थापना झाली. परंतु पहिले अनेक वर्ष इस्लामची धर्म म्हणून ताकद कमी होती. त्या मक्का काळात सर्वधर्मसमभाव, सहिष्णुता सांगणाऱ्या आयती कुराण मध्ये आलेल्या आहेत. पण ताकद वाढवण्याच्या हेतूनी आणि इस्लामचे राज्य स्थापन करण्याच्या हेतूनी प्रेषित मदिनेला गेले. तिथे हळू हळू इस्लामची ताकद वाढली. तिथे प्रेशितानी ज्यू आणि ख्रिश्चन यांच्याशी ‘मदिना करार’ केला. त्याची कलमं काढून पहा केव्हातरी. आजही भारतातले हिंदू मुसलमान संबंध सुधारण्यासाठी मुसलमान ‘मदिना कराराचे’ दाखले देतात. (त्या करारात ज्यू आणि ख्रिश्चन यांना दुय्यम नागरिकत्व आहे) ताकद वाढल्यानंतर आलेल्या आयतींमध्ये फरक आहे. मादिनेमध्ये आलेल्या आयती माक्केपेक्षा जास्त आक्रमक आहेत. तिथून प्रेषित पुन्हा ‘मूर्तीपूजक’ असलेल्या मक्केवर चाल करून आले. तिथे अजून जास्त आक्रमक आयती आलेल्या आहेत. (मादिनेहून पुन्हा मक्केवर हल्ला केलेल्या प्रेषितांनी स्वतःच्या हातानी अनेक मूर्ती फोडल्या आहे) इस्लामी धर्मपंडीतांमध्ये आणि विचारवंतांमध्ये हा वाद गेली अनेक वर्ष सुरु आहे कि आपण कोणता इस्लाम स्वीकारायचा. मक्का काळ का मदिना काळ! अर्थातच 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' ची वागणूक मादिनेहून परत मक्केत आल्या नंतरच्या आयती मानणारी आहे. आज सुद्धा मुसलमान जिथे जिथे अल्पसंख्य आहेत, तिथे (वरवर) शांतपणे वागताना दिसतात. तो मक्का काळ आहे हे लक्षात घ्या. ऑस्ट्रेलिया मध्ये मुसलमानांना शरिया कायदा पाहिजे म्हणून आंदोलन झाली, पंतप्रधान ठाम राहिले आणि ज्यांना शरिया पाहिजे असेल त्यांनी ऑस्ट्रेलिया मधून जिथे शरिया आहे तिथे निघून जावं असं म्हटल्या नंतर आंदोलनं शांत झाली. पण पुन्हा शरिया साठी आंदोलनं होण्याची शक्यता त्यामुळे नाकारता येत नाही.

हे ते अरेबिक लिपीतील पत्रक आहे, 
ज्यामध्ये स्त्रियांचा उपयोग SEX Slaves 
म्हणून केला पाहिजे असं सांगण्यात आलं आहे 
http://www.memrijttm.org/islamic-state-isis-releases-pamphlet-on-female-slaves.html
ह्या वेब साईट वर या अरेबिक लिपीचे इंग्लिश भाषांतर सापडेल. 

फतवा हा असच एक महत्वाचा मुद्धा आहे : रोज मुसलमान माणसांना जगायचं आहे. ते रोजच्या जगण्यातले प्रश्न घेऊन मुसलमान उलेंमांकडे जातो. हे उलेमा म्हणजे धर्मपंडित आहेत हे लक्षात घ्या. रोजच्या जगण्यातले प्रश्न घेऊन मुसलमान माणूस कोणाही ऐऱ्यागै-या कडे जात नाही. त्या प्रश्नाला उलेमा जे उत्तर देतील त्याला ‘फतवा’ म्हणतात. फतवा देणाऱ्या उलेमांचा इस्लामचा, हादीसचा, कुराणचा, अर्थातच पैगंबरांच्या चरित्राचा सखोल अभ्यास असतो. सर्व खालीफांच्या काळात दिलेल्या सर्व महत्वपूर्ण निर्णयांचासुद्धा त्यांचा अभ्यास असतो. तसच फतवा देण्याची परवानगी कोणालाही सहज मिळत नाही. वरती उल्लेखलेल्या सर्वांचा ज्याचा सखोल अभ्यास झाला आहे आशा व्यक्तीला किंवा संस्थेलाच फतवे देण्याचे अधिकार असतात. भारतात असे फतवे देण्याचा अधिकार देवबंद संस्थेला आहे. दार-उल-उलुम देवबंद या संस्थेच्या वेबसाईट वर असे विविध विषयावरचे हजारो फतवे आहे. नावानी 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' चा उदय झाल्यानंतर अनेक तरुण तरुणी सिरीयाला गेल्या. भारतातूनही अनेक प्रमाणत भारती झाली. त्यांच्या पैकी काही जणांना परत आणण्यात यश आलं. त्या 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' आतून पाहून आलेल्या स्त्रियांनी सांगितलं आहे कि ISIS स्त्रियांचा उपयोग Sex Slave म्हणून करत. बर हे पुन्हा आलेल्या मुलींनी सांगायची काय गरज. स्वतः नावानी 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक'ने मध्यंतरी एक पत्रिका मध्यंतरी प्रकाशित केली होती. अर्थात ती अरेबिक लिपीमध्ये होती. त्यामध्ये २७ प्रश्न-उत्तरांच्या स्वरुपात मुद्दे मांडण्यात आले होते. त्यात थेट स्त्रियांचा वापर Sex Slave म्हणून झाला पाहिजे असं सांगितलं आहे. ते असं पत्रक काढणारं ISIS मूर्ख आहेत असं आपण समजू, पण रोज भारतातले सुद्धा उलेमा याच प्रकारचे फतवे देतात ते मग काय शाहणे होतात का?? संदर्भासाठी नक्की बघा अरुण शौरी यांनी लिहिलेलं 'The World of Fatwas' त्यामध्ये संपूर्ण एक प्रकरण अशा ridiculous फातव्यानी भरलेलं आहे.  ते वाचताना सुद्धा कोणाही मेंदू ठिकाणावर असलेल्या माणसाला कळेल की किमान शरीराची सुद्धा माहिती नसलेले लोकं शरीराची रचना बिघडून जाईल असे फतवे देतात. 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' तेच करत आहे. आणि धर्माचा सखोल अभ्यास असलेले कर्मठ उलेमा तेच करत आहेत.

          

या ISIS च्या झेंड्याचा अर्थ काय?
झेंड्यातल्या वरच्या अक्षरांचा अर्थ -
'There is no god but Allah, Muhammad is messenger of god'
खालील पांढऱ्या गोलातील अक्षरांचा अर्थ -
Allah messenger Muhammad

इस्लामच्या दृष्टीने सर्वात मूलभूत मुद्दा सांगितला पाहिजे. इस्लामच सर्वात मूलभूत तत्व 'श्रद्धा' हे आहे. ‘ईश्वर एकमेव आहे, तो म्हणजे अल्लाह आहे, आणि महम्मद पैगंबर हे त्याचे शेवटचे आणि सर्वश्रेष्ठ प्रेषित’ या एका तत्वावर श्रद्धा म्हणजे इस्लाम. (या श्रद्धेसाठी मुसलमान परं द्यायला किंवा घ्यायला तयार असतो. काही दिवसापूर्वी लोकमतच्या पुरवणीवर ISIS ला पैसा कुठून मिळतो यावर एक लेख होतं. त्या साठी जे ग्राफिक केलं होतं त्यावरून महाराष्ट्रात बराच वाद झाला होतं. शेवटी लोकमतच्या संपादकांना माफी मागावी लागली. ते ग्राफिक म्हणजे इस्लामच हे प्रधान तत्व डुकराच्या तोंडावर लिहिलं होतं. आणि ते डुक्कर म्हणजे Piggy bank होती.) कोणालाही हे मान्य असेल तर तो मुसलमान झाला. मुसलमान असण्याचं सुद्धा प्रधन तत्व हेच आहे. आणि तोच 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' चा झेंडा सुद्धा. ९-१० वर्षाची मुलं म्हणतात कि आता आयुष्याचं धेय्य काय तर Killing of Infidels’ infidel म्हणजे नास्तिक. किंवा डिक्शनरी मध्ये याचा अर्थ ‘a person who has no religion or whose religion is not that of the majority’ असा आहे. इस्लाम नुसार मानवाला केवळ अल्लाहला मानण्याचा अधिकार आहे. नास्तिक म्हणजे तुम्ही ईश्वराच अस्तित्व मान्य करत नाही हा इस्लाम नुसार सर्वात मोठा गुन्हा मानला जातो. अल्लाह शिवाय दुसऱ्या कोणाची पूजा हा तितकाच गंभीर गुन्हा आहे. ‘ईश्वर एकमेव आहे, तो म्हणजे अल्लाह आहे’ याचा अर्थ केवळ अल्लाह असा होतो. दुसऱ्या अशा ईश्वराच अस्तित्व इस्लामला मान्य नाही. तेच तत्व ISIS च्या झेंड्यावर आहे आणि तेच डोक्यातही आहे.

          

‘इस्लामिक स्टेट’ ह्या कल्पनेचा जन्म २००२-०३ मध्ये किंवा २०१३-१४ मध्ये झालेला नाही. इस्लामच्या स्थापनेपासून ‘इस्लामिक स्टेट’ हि कल्पना अस्तित्वात आहे. तोच 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' हे तीच फार तर आधुनिक रूप म्हणा. त्याला आधुनिक इस्लामिक स्टेट म्हणा. त्याचा जन्म २१ व्या शतकात झाला. नॉम चोम्स्की पासून थोमस फ्रीडमन आणि अनेक आणि सगळेच विचारवंत २००३ साली इराक वर केलेला सैनिकी हल्ला हि अमेरिकेची चूकच होती हे मान्य करतात. पण म्हणजे म्हणून तोच 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' च्या निर्मितीमागे अमेरिकेचा हात आहे असं समजण्याच कारण नाही. याच कारण ते मुसलमानाच्या १४०० वर्षाच्या इतिहासात आहे. त्याला फक्त अमेरिका निमित्त झाली. अमेरीकेच IS मधलं योगदान हे इराक युद्ध आहे. अमेरिकेने जिथे जिथे मध्यस्थी केली तिथे तिथे परिस्तिथी बिघडूनच गेली. इराक, लिबिया, सिरीया, इजिप्त यांच्या आताच्या परिस्थिती या अमेरिकेच्या अपयशाच्या द्योतक आहेत. त्यांनी तिथे सतत युद्धमय परिस्थिती ठेवली. अरब स्प्रिंगच्या वेळी सगळ्या जागाच लक्ष शांततामय आंदोलानांकडे होतं. पण त्याकाळत अनेक सशस्त्र गटांनी त्या त्या देशातील पोलीस स्टेशन, सैन्याचे तळ, बँका, तुरुंग यांच्यावर हल्ले केले होते. या सर्व देशांमध्ये निर्माण झालेल्या सत्तेच्या पोकळ्या तोच 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' ला अनुकूल ठरल्या आहेत. सिरीया मध्ये गृहयुद्ध सुरु झालं त्याचा फायदा IS ला मिळाला. इस्लामिक स्टेट च्या आधुनिक रुपाची निर्मिती कशी झाली याची वर्णनं सगळीकडे मिळतील. २००३-०४ च्या इराक युद्धातून अमेरिका जिंकली. परंतु कमकुवत इराकच्या लष्कराच्या प्रशिक्षणासाठी अमेरिकेच्या सैन्यांनी प्रचंड युद्ध साहित्य इराक मध्ये ठेवलं होतं. हे सर्व अत्याधुनिक अमेरिकेचं युद्ध साहित्य IS च्या हाती पडण्याचं कारण इराकी सैन्याचं अपयश हे आहे. अमेरिकेची अंदाजे ४ दशलक्ष इतकं युद्धसाहित्य इराक मध्ये होतं. त्याची किंमत अंदाजे ५८० दशलक्ष $ इतकी होते. अमेरिकेचं अपयश हे आहे कि परिस्थिती कुठे जाते आहे हे त्यांच्या लक्षातच आलं नाही. पुन्हा सर्व पाश्चिमात्य अन्वयार्थांमध्ये IS च्या निर्मितीची गोष्ट सांगताना हमखास ९/११ चा उल्लेख येतो. हे सर्व सत्य जरी असलं तरी हि सर्व तत्कालीन करणं आहेत.

         

ISIS आता जरी त्यांचा प्रधान शत्रू अमेरिका सांगत असेल तरी तो खरच आहे का, हा मुद्दा विचार करण्यासारखा आहे. इस्लामच्या स्थापनेपासून इस्लामचा मूळ शत्रू कोण राहिलेला आहे. आता त्यांना पैसा हवा आहे, जगाचं लक्ष हवं आहे म्हणून अमेरिका शत्रू क्रमांक एक असं ते म्हणत असतीलही. परंतु सर्व जग मुसलमान करणं हेच अंतिम उद्दिष्ट आणि त्याच्या मार्गात जो जो कोणी येईल तो तो शत्रू. इतक्या क्रूर आणि टोकाच्या संघटनेला मनुष्यबळ कसं मिळतं, हा एक मोठ्या संशोधनाचा विषय आहे. उच्च शिक्षित तरुण आणि तरुणी IS कडे कसे आकर्षित होतात? जसं केवळ ७५ वर्षात त्यावेळी ज्ञात असणाऱ्या जगाचा दोन तृतीयांश भाग इस्लाममय झाला, हा जसा चमत्कार आहे, तस IS ला समर्थक कसे मिळतात हाही चमत्कारच आहे. थॉमस फ्रीडमन यांनी या आकर्षणाच एक साधं स्पष्टीकरण दिलेलं आहे. ते म्हणतात कि ज्यांना शारीरिक भूक लागली आहे, खिशात पैसा नाही आणि डोक्यात विचार नाही अशा मुलांना त्यांच्या शरीराच्या भुकेची व्यवस्था, पैशाची व्यवस्था आणि डोक्यात जिहादचा विचार भरवून देण्याची अशी व्यवस्था IS कडे आहे. आणि अशीच मुलं तिकडे आकर्षित होतात. मला हे स्पष्टीकरण उथळ वाटत. उच्च शिक्षित, वकील, डॉक्टर, इंजिनिअर, सॉफ्टवेअर डीझायनर IS कडे आहेत. IS शिवाय सुद्धा त्यांना चांगला पैसा मिळवण्याची संधी मिळू शकते. पैसा असला कि शरीराची भूकही भागवता येते. पण पुण्यातल्या एका 16 वर्षाच्या उच्च शिक्षित मुस्लीम कुटुंबातली मुलगी. दहावीत तिला ९०% मिळालेत. त्या मुलीची ‘स्यूसाइड बॉम्बर’ बनण्याची मानसिक तयारी कशामुळे होत असेल?

          

ISIS च्या बाहेरून आपण ISIS चे अन्वयार्थ असे लावतो कि ही दहशतवादी संघटना केवळ सालाफी पंथाची आहे. किवळ शिया किंवा केवळ सुन्नी आहे. हे दिशाभूल करणारे अन्वयार्थ आहेत. ISIS हे अमेरिकेचं पिल्लू आहे हा जसा भ्रम आहे, तसाच ते २००३-०४ साली जन्माला आलं हाही भ्रमच आहे. भ्रम म्हणण्यापेक्षा अर्धसत्य म्हणूया. इंटरनेट वर ISIS शोधलं कि त्यामध्ये कसं सामील व्हायचं इथपासून सर्व गोष्टी सापडतात. ISIS हे कसं वेड्यांच इस्पितळ आहे. ते कसा धर्माचा चूकीचा अन्वयार्थ सांगत आहे, मुळ इस्लाम चांगला आहे हे सर्व सापडतं. पण ते कसं इस्लामला धरून आहे. तोच इस्लाम आहे. असं कोणीही सांगत नाही. ISIS आणि इस्लाम वेगळे नाहीत, ते एकच आहे.

          

या धर्माच्या अतिरेकाला उत्तर काय? ‘सेक्युलॅरिझम’ हे त्याच्या वरच उत्तर आहे. सेक्युलॅरीझम म्हणजे इह्लोकातली धर्माची पकड संपवणे. वरचं सर्व वाचून सर्व जण म्हणतील कि हि हिंदुत्ववादी विवेचन झालं. परंतु, भारताच्या संधर्भात विचार करताना, ‘सेक्युलॅरीझम’ ची खरी गरज भारतातल्या हिंदूंनाच आहे. जर हिंदू सेक्युलर झाले तर मुसलमान आपले आपण सेक्युलर होणार आहे.  सेक्युलॅरीझम म्हणजे मध्ययुगीन धार्मिक मनोवृत्तीतून सर्वांना बाहेर काढणे. त्या त्या देशाच्या आर्थिक सामाजिक परिस्थितीनुसार कायदे करून वागणे सर्वात संयुक्तिक आहे. सर्वच धर्म आता कालबाह्य ठरले आहेत. (हिंदूंचे सर्व धर्मग्रंथ भारतीय राज्यघटनेनुसार कालबाह्य ठरलेच आहे. राहता राहिला प्रश्न बहुसंख्य मुसलमान अजूनही शरिया हाच कायदा मानतात.) माझ्या ओळखीतही असे काही जण आहे जे मुसलमानांच्या दृष्टीने उदारमतवादी म्हंटले पाहिजेत. पण ते सुद्धा शरिया हाच आमचा कायदा आहे. आम्ही त्यानुसार वागणार म्हणतात. सर्व म्हणजे सर्वच धर्मग्रंथ कालबाह्य झाले आहेत. हे मान्य करावं लागेल. आणि ISIS च्या (आणि बहुसंख्य मुसलमानांच्या संदर्भातही) संदर्भात सर्वात मोठा अडथळा तोच आहे. 

संदर्भ -

१. The Rise of ISIS - https://www.youtube.com/watch?v=pzmO6RWy1v8
२. अबू-बक्र-अल-बगदादी याचे एकमेव उपलब्ध भाषण - 
https://www.youtube.com/watch?v=yLPifzxA28o
३. Youtube - TestTube News Channel -

• How dose ISIS gets its money? - https://www.youtube.com/watch?v=0tHmgWznaMM 
• How powerful is ISIS? - https://www.youtube.com/watch?v=FdResiFaX54
• The Military Structure of ISIS - https://www.youtube.com/watch?v=yIzGG1B7afo

४. BBC ने ISIS वर एक उत्तम Documentary बनवलेली आहे. https://www.youtube.com/watch?v=AUjHb4C7b94 

५. The Atlantic या मासिकातील एक लेख - What ISIS Really Wants? - http://www.theatlantic.com/magazine/archive/2015/03/what-isis-really-wants/384980/

६. निळू दामले यांचे ISIS वरचे दोन लेख - 

• आयसीस उत्तरार्ध - http://niludamle.blogspot.in/2015/11/blog-post_94.html
• आयसीस - http://niludamle.blogspot.in/2015/11/blog-post_92.html

७. आयसीस तर्फे प्रकाशित होणारे मासिक 'दिबाक' (Dabiq) चे सर्व १२ अंक. (कोणाला हवे असल्यास सांगावे)

८. जिहादी दहशतवादाचे समर्थन करणारी हि वेब साईट, ज्यावर Sex Slaves बद्दलचे नियम सांगण्यात आले आहेत. http://www.memrijttm.org/islamic-state-isis-releases-pamphlet-on-female-slaves.html

९. 'आयसीस'चे युद्धशास्त्र समजावून सांगणारे पुस्तक - 'The Management Of Savagery' त्याचा लेखक आहे 'अबू-बक्र-नाजी' 

१०. The Rise of ISIS (Book) - David French, Jay Sekulow, Jordan Sekulow, and Robert W Ash 

११. मुस्लीम मनाचा शोध (पुस्तक) - प्रा. शेषराव मोरे

१२. प्रेशितानंतरचे चार आदर्श खलिफा (पुस्तक) - प्रा. शेषराव मोरे 

ISIS चा पूर्वपक्ष आणि उत्तरपक्ष (भाग - १)

इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक 

किंवा

इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड लॅव्हेंट 

गेले अनेक दिवस जगातल्या अशा घटनांचा मी विचार करत होतो, ज्या घटनांमुळे जग बदलेले. जगाच्या समाजकारण, राजकारण आणि अर्थकारणावर प्रभाव टाकणाऱ्या अशा घटना कोणत्या. तेव्हा चर्चा झाल्या आणि सर्वानुमते पर्यावरण हा आताच्या जगासमोरचा सर्वात महत्वाचा प्रश्न आहे. पण  'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक'चा उदय हा त्यानंतरचा जगासमोरचा सर्वात महत्वाचा आणि क्लिष्ट प्रश्न आहे. सध्याच्या जगाला सर्वात मोठा धोका ठरलेल्या ‘इस्लामिक स्टेट’ बद्दल आपण जरा गांभीर्यानी विचार केला पाहिजे. (पर्यावरणाच्या संदर्भात जगातले सर्व देश एकत्र येऊन त्यांनी फ्रान्स मध्ये सकारत्मक निर्णय घेतला, तो अमलात येईल अशी आपण अशा करूया. पण असा निर्णय अजून 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' बद्दल घेण्यात आलेला नाही) जागतिक अर्थव्यवस्था, समाजव्यवस्था यांना धोका ठरलेल्या, अणुयुद्धाचा धोका, कदाचित तिसऱ्या महायुद्धाचा धोका, असा आताच्या जगासमोरचा बहुतेक पर्यावरणानंतरचा सर्वात मोठा धोका म्हणजे ‘इस्लामिक स्टेट’ हा आहे. अमेरिकेच्या अध्यक्षपदाच्या निवडणुकींच्या चर्चांमधले विषय अमेरिकेची अर्थव्यवस्था नसून आयसीस असण्यामागे काही कारणं आहेत. अमेरिका या धोक्या जास्त बाऊ करतो आहे असं कोणाच म्हणण असल तर ते चुकीच आहे. हा धोका खरच मोठा आहे. जे पत्रकार हा अमेरिकेचा 'इस्लामोफोबिया' म्हणून ह्याची हेटाळणी करत आहेत, त्यांना परिस्थितीची जाणीव नाही असच म्हणव लागेल.

          

६ जुलै २०१४ रोजी पुन्हा एकदा ‘खिलाफत’ किंवा ‘खलिफा’ पद स्थापन करून या संघटनेने खळबळ उडवून दिली. २००३-०४ च्या अमेरिका इराक युद्धा दरम्यान तेव्हाच्या अल–कायदाचा एक अतिरेकी ‘अबू-बक्र-अल-बगदादी’ हा आता खलिफा झाला. (तो आतापर्यंत एकदाच जगासमोर आला आहे. त्यावेळी त्याने त्याच्या समर्थकांसाठी आणि इस्लामिक स्टेटच्या स्थापनेसाठीची धोरणं जगासमोर मंडळी) पहिल्या महायुद्धनंतर तुर्कस्थानने ऑट्टोमन खिलाफत पद बंद करून जगातलं शेवटचं खलिफा पद संपवलं. (एक लक्षात घ्या, कि तुर्कस्थानने हे उचललेलं चांगला पाउल होतं. पण ते खलिफा पद पुन्हा निर्माण करावं यासाठी भारतातल्या मुसलमान समाजानी आंदोलन सुरु केलं. त्याला गांधीजीनी पाठींबा दिला होता. आधुनिक जगाची वाटचाल धर्म मागे टाकून झाली पाहिजे. कालबाह्य झालेले सर्वच धर्म मागे टाकून आधुनिक रस्त्यावरून जाणाऱ्या तुर्कस्थानच्या विरोधात भारतातले आणि जगातले मुस्लीम एकत्र झाले होते खलिफा पदाच्या पुनः स्थापनेसाठी) अनेक पाश्चिमात्य पत्रकारांच्या निर्घृण हत्या, अनेक गावांच्या सरसकट कत्तली, धार्मिक स्थळांच्या तोडफोडी, बलात्कार, सक्तीची धर्मांतरं ह्या प्रकारच्या गोष्टींचं जाहीर आणि धार्मिक समर्थन मध्ययुगानंतर जगाला बघण्याची सवय नव्हती. अल-कायदा, किंवा पॅलेस्टाईन लिबरेशन फ्रंट सारख्या तत्सम धर्माच्या नावानी दहशतवाद चालवणाऱ्या संस्था जगात अस्तित्वात होत्याच. परंतु अचानक जगातली सर्वात श्रीमंत दहशतवादी संस्था, अद्ययावत शस्त्रास्त्र असणारी संस्था, सोशल मिडिया चा प्रभावी वापर करणारी संस्था म्हणून इस्लामिक स्टेटचा कसा उदय होतो, ही बाब विचार करायला लावणारी आहे. मध्यायुगाच्या आणि धर्माच्या जोखडातून बाहेर न आल्यानं काय होऊ शकतं, हे इस्लामिक स्टेट कडे पाहून लक्षात येऊ शकेल. सध्याच्या जगासमोरचा पर्यावरणानंतरचा हा सर्वात मोठा धोका बनला आहे. जगातल्या मोठ्या तेलाच्या विहिरी त्यांच्या ताब्यात आहेत. अनेक तरुणांना त्याचं आकर्षण वाटत. त्यांच्याकडे पैसा आहे या पेक्षा जास्त धोकादायक अनेकांना त्याबद्दल आकर्षण आहे, हे आहे.

          

'एका हातात कुराण , एका हातात ISIS चा झेंडा'
हे 'एका हातात तलवार आणि एका हातात कुराण'
याला समानार्थी वाटत नाही का?
ISIS आणि इस्लाम हे वेगळे नाहीतच. ते एकच आहे. 

म्हणून हे रसायन कसं तयार होतं, ह्याचा अभ्यास झाला पाहिजे. भारतात ‘इस्लाम’ या विषयाकडे जाणीवपूर्वक दुर्लक्ष करायची सरकारी पुरोगामी परंपरा आहे. मुळात इस्लामचा धर्म म्हणून, मग १४०० वर्षाच्या इस्लामच्या इतिहासाचा आणि भारतातल्या १००० वर्षाच्या इस्लामच्या इतिहासाचा आपण अभ्यास करण्यात कमी पडलो हेच सत्य आहे. दोन्ही टोकाची केवळ आपण टीका इस्लाम वर केली. पण धर्म म्हणून इस्लाम समजून घ्यायचं आपण प्रयत्न केला नाही. जिथे आपण मूळ इस्लामचा अभ्यास केला नाही, तिथे खलिफा पदाचा, संस्थेचाही आपण अभ्यास केला नाही या आश्चर्य ते काय? म्हणून जर 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' समजून घ्यायचं असेल तर सर्वात मूलभूत म्हणजे 'इस्लाम' समजून घ्यावा लागेल. आणि आताच्या ‘इस्लामिक स्टेटचा’ अभ्यास करायचा असेल तर प्रेषित महंमद पैगंबर यांच्या मृत्यनंतर खलिफा पदावर बसलेल्या चार खालीफांचा अभ्यास करावा लागेल. त्याशिवाय सर्व पाश्चात्य अन्वयार्थ 'अर्धसत्य अन्वयार्थ' आपण खरे मानत राहणार.  

          

इस्लामिक स्टेट म्हणजे काय? म्हणजे जिथे इस्लामचं राज्य आहे. इस्लामचं राज्य म्हणजे काय, जिथे राजा किंवा राज्याचा प्रमुख मुसलमान आहे. केवळ राजा मुसलमान असून भागात नाही. राज्याचे कायदे वेगळे आहेत आणि राजा मुसलमान आहे तर त्याला 'इस्लामिक स्टेट' म्हणत नाहीत. मग कायदे कोणते पाहिजेत, तर कायदा पाहिजे 'शरिया.' आता शरिया म्हणजे काय? सर्वात क्लिष्ट विषय इथून सुरु होतो. प्रेषित महंमद पैगंबर यांच्या मृत्यनंतर 'अबू-बक्र' हा पहिला खलिफा झाला. अजून ‘शरिया’ लिखित स्वरुपात तर नाहीच पण अस्तित्वातही नव्हता. पैगंबर यांचा काळातही शरिया अस्तित्वात नव्हता. कारण तेव्हा अजून ‘कुराण’चीच निर्मिती सुरु होती. मुद्दा हा आहे की पैगंबर यांच्या काळात ‘शरिया’ कायदा अस्तित्वातच नव्हता. पहिल्या खालीफाचा म्हणजे अबू-बक्रचा लोकांनी खून केला कारण तो ‘अल्लाह’ नी सांगितल्याप्रमाणे राज्य करत नाही. म्हणजे 'इस्लामिक स्टेटची' निर्मिती करत नाही.  पुढच्या तिन्हीही खालीफांचा खून झालेला आहे, कारण ते अल्लाह नी सांगितल्याप्रमाणे (इस्लामिक स्टेटची निर्मिती करत नाहीत) राज्य कारभार करत नाहीत. आता अल्लाहनी सांगितल्याप्रमाणे म्हणजे कसं, हे कोणालाही माहिती नाही. जसं अल्लाह कोण हे कोणालाही माहिती नाही तस अल्लाह्नी सांगितल्याप्रमाणे म्हणजे काय हेही कोणालाही माहिती नाही. पण या आदर्श समजल्या जाणाऱ्या पहिल्या चार खलिफांनंतर खलिफा झालेल्या जगातल्या वेगवेगळ्या ठिकाणच्या खालीफांनी इस्लामचा अभ्यास असलेल्या पंडितांना एकत्र आणून राज्य कसं चालवलं पाहिजे, याचे नियम लिहून घेतले. आणि For The First time in the history of Islam लिखित कायदा निर्माण झाला. प्रेषित म्हणून आलेल्या महंमद पैगंबर यांनी इ.स. ६१० मध्ये इस्लामची स्थापन केली. इ.स. ६३२ मध्ये त्यांचा मृत्यू झाला. मग सुरु होतो खालीफांचा काळ. इस्लामच्या इतिहासामध्ये ज्या खलिफांना सर्वात आदराच स्थान आहे अशा चार खालीफांचा काळ सुरु होतो. तो आहे इ.स. ६३२ ते इ.स ६६१. या चारही खालीफांचा खून ‘इस्लामिक स्टेट’ ची निर्मिती करत नाही म्हणून करण्यात आलेले आहेत हे लक्षात ठेवलं पाहिजे. आणि त्यांना इस्लामच्या इतिहासामध्ये सर्वात आदराचं स्थान आहे.  

आता हे लक्षात घ्या, कि आदर्श खालीफाना सुद्धा जमलं नाही असं इस्लामिक स्टेट कोणतं? तर त्याचं उत्तर आहे, जे प्रत्यक्ष प्रेषितांच्या काळात प्रेषितांनी निर्माण केलं तेच खरं इस्लामिक स्टेट. पण प्रत्येक खालीफानी आदर्श इस्लामिक स्टेट निर्माण करायचा प्रामाणिक प्रयत्न केला. पण कोणतं इस्लामिक स्टेट आदर्श (किंवा कोणतं इस्लामिक स्टेट खरं?) यात वाद सुरूच राहिले. ते अजूनही सुरु आहेत. म्हणून चौथ्या खलिफा म्हणजे ‘आली’ (खलिफा पदावर इ.स. ६५६ ते ६६१) नंतर आलेल्या खालीफांनी इस्लामी धर्मपंडितांना एकत्र आणून इस्लामिक स्टेटचे कायदे कोणते असावे यावर विचार करून धर्मशास्त्र म्हणजे कायदा निर्माण करण्याची विनंती केली. त्यावेळी अस्तित्वात असलेल्या जगातल्या चार खालीफांनी चार ‘त्यांच्या त्यांच्या राज्याला अनुकूल’ असे कायदे करवून घेतले. त्या चार मुख्य परंपरा म्हणजे १. हनाफी, २. हम्बाली, ३. मलिकी आणि ४. शफी. आजही शरिया या इस्लामी धर्मशास्त्राच्या या चार परंपरा आहेत. भारतामध्ये ह्या चार मधली त्यातल्या त्यात 'उदारमतवादी' समजली जाणारी पपरंपरा म्हणजे ‘हनाफी’ लागू आहे. ही परंपरांची फारकत बिगर मुसलमान करतात. इस्लामच्या अभ्यासाच्या निमित्तानी आणि मुख्यतः 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक'च्या अभ्यासाच्या निमित्ताने मी अनेक डॉक्युमेंटरीज् पहिल्या. अनेक पुस्तकं वाचली. 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' समर्थकांच्या मुलाखती पहिल्या. कुठेच मला 'इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक' कडून हे भेद दिसले नाहीत. आपली अशी ठाम समजूत झाली आहे, कि मुळात इस्लाम चांगला असला पाहिजे. मुसलमान लोक वैयक्तिक आयुष्यात वाईट वागतात म्हणून धर्म बदनाम होतो आहे. आदर्श समजल्या जाणाऱ्या चार खालीफांची आयुष्य पहा. कत्तालींशिवाय त्यामध्ये काहीच नाही. जे आताची इस्लामिक स्टेट ऑफ सिरीया अँड इराक करत आहे. 

(भाग २ साठी वाचा - http://mukulranbhor.blogspot.in/2015/12/blog-post_25.html)(क्रमशः)